Bioqrafiya

Əhmədiyyə Cəbrayılov 1920-ci il sentyabrın 22-də Azərbaycanın Şəki (o zamankı Nuxa) qəzasının Oxud kəndində anadan olmuşdur. Uşaqlığı və ilk gənclik illəri doğma kəndinin təbiəti və camaatı arasında keçmişdir — bu illər sonradan onun həyatının ən sərt sınaqlarında belə itirmədiyi mətanətin təməlini qoymuşdur.

O dövrün Azərbaycan kəndlərinə xas olan sadə həyat şəraiti, ailə tərbiyəsi və zəhmətkeşlik Əhmədiyyənin xarakterinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Şəki bölgəsinin dağlıq və meşəlik ərazisi və burada yaşayan insanların dözümlülüyü sonrakı illərdə — uzaq Fransanın dağlarında və meşələrində keçirəcəyi mübarizə dövründə — ona köməkçi olmuşdur.

1930-cu illərin sonunda, bütün Sovet İttifaqı kimi Azərbaycan da hərbi səfərbərliyə hazırlaşırdı. Gənc Əhmədiyyə də həmyaşıdları kimi, yaxınlaşan böyük müharibənin kölgəsi altında böyüməyə davam edirdi.

İkinci Dünya müharibəsi başlayanda Əhmədiyyə Cəbrayılov digər minlərlə azərbaycanlı kimi Qırmızı Orduya çağırılmışdır. O, cəbhədə adi Sovet əsgəri kimi vuruşmuş, döyüş yolunun ilk mərhələsində Şərqi Avropanın döyüş meydanlarında olmuşdur.

Müharibənin ağır illərində minlərlə əsgər kimi Əhmədiyyə də şiddətli döyüşlərin, çəkilmələrin və məhrumiyyətlərin şahidi olmuşdur. Bu dövrün təfərrüatları tam şəkildə sənədləşdirilməmiş olsa da, onun sonrakı taleyi — əsir düşməsi və Fransada müqavimətə qoşulması — bu illərin onun üzərində buraxdığı izləri açıq şəkildə göstərir.

Cəbhədəki xidməti zamanı göstərdiyi dözüm və mətanət, sonradan tamam fərqli bir ölkədə, tamam fərqli bir mübarizədə ona lazım olacaqdı.

Döyüşlərin gedişində Əhmədiyyə Cəbrayılov alman qoşunları tərəfindən əsir götürülmüşdür. Minlərlə Sovet hərbi əsiri kimi, o da çətin və təhlükəli şəraitdə saxlanılmış, əsir düşərgələrinin ağır rejiminə məruz qalmışdır.

Əsirlikdə keçirdiyi müddət onun həyatının ən çətin sınaqlarından biri olmuşdur. Ancaq məhz bu sınaqlar onda azadlığa qovuşmaq əzmini gücləndirmiş və sonradan qaçaraq Fransanın müqavimət hərəkatına qoşulmasına gətirib çıxaran addımların başlanğıcı olmuşdur.

Əsirlikdən qaçış təfərrüatları dövrün digər minlərlə oxşar taleyi kimi tam sənədləşdirilməmişdir, lakin nəticə birmənalıdır: Əhmədiyyə əsirlikdən xilas olmuş və Fransanın cənubunda müqavimət döyüşçülərinin sıralarına qoşulmuşdur.

Əsirlikdən qaçdıqdan sonra Əhmədiyyə Cəbrayılov Fransanın Tarn-e-Qaron (Tarn-et-Garonne) departamentində fəaliyyət göstərən Müqavimət (Maki) hərəkatına qoşulmuşdur. O, Kabertat Makisinin (Maquis de Cabertat) tərkibində, Delplanş dəstəsində (détachement Delplanque) döyüşmüşdür.

Fransız müqavimətçiləri arasında o, "Armed Michel" (bəzən "Ahmed Michel" də yazılır), "Ryus Armed" və "Kharko" ləqəbləri ilə tanınmışdır. Həmin dövrdə Fransada minlərlə əcnəbi — o cümlədən Sovet əsirliyindən qaçmış əsgərlər — yerli müqavimət dəstələrinə qoşulur, çox zaman öz həqiqi kimliklərini gizlətmək məcburiyyətində qalırdılar; "Ryus" (rus) ləqəbi də bu kontekstdə, əsl milliyətindən asılı olmayaraq, Sovet İttifaqından olan döyüşçülərə verilən ümumiləşdirilmiş ad idi.

Kabertat Makisinin tərkibində Əhmədiyyə fransız yoldaşları ilə çiyin-çiyinə vuruşmuş, işğalçı qüvvələrə qarşı gizli müharibənin təhlükələrini bölüşmüşdür. Onun və digər makizarların fədakarlığı sonradan Fransanın azadlığa qovuşmasına öz töhfəsini vermişdir.

Bu illərdə göstərdiyi igidliyə görə Əhmədiyyə Cəbrayılov Fransa hərbi təltifləri ilə mükafatlandırılmışdır.

Müharibə başa çatdıqdan sonra Əhmədiyyə Cəbrayılov doğma Azərbaycana qayıtmışdır. Uzaq Fransada, tanımadığı bir xalqın azadlığı uğrunda apardığı mübarizədən sonra, o yenidən öz kəndinin, öz xalqının içərisinə dönmüşdür.

Vətənə qayıdış onun üçün həm sevinc, həm də yeni bir həyata uyğunlaşma dövrü olmuşdur. Müharibə və əsirlik illərinin ağır yükü ilə yaşamağa davam edən Əhmədiyyə, dinc həyat qurmaq, ailə yaratmaq və gündəlik əməklə məşğul olmaq yolunu seçmişdir.

Onun bu qeyri-adi həyat yolu — Şəkidən Fransanın dağlarına, oradan yenidən Şəkiyə — uzun illər boyu geniş ictimaiyyətə tam məlum olmamış, lakin ailəsi və yaxınları arasında yaşadılmışdır.

Sonrakı onilliklər ərzində Əhmədiyyə Cəbrayılov Şəkidə yaşamış, ailəsini böyütmüşdür. Onun oğlu Mikayıl Cəbrayılov da atasının mətanətini davam etdirərək, sonradan Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülmüşdür.

1990-cı ildə Qarabağ müharibəsində oğlu Mikayılın həlak olması Əhmədiyyə üçün ağır bir itki olmuşdur — bir atanın, artıq bir müharibədən sağ çıxmış insanın, öz övladını başqa bir müharibədə itirməsi faciəsi.

Bu ağır itkiyə baxmayaraq, Əhmədiyyə Cəbrayılov ömrünün sonuna qədər Şəkidə yaşamağa davam etmiş, öz həyat hekayəsini yaxınları ilə bölüşmüşdür.

Əhmədiyyə Cəbrayılov 1994-cü il oktyabrın 11-də Şəkidə vəfat etmişdir. Onun həyat yolu — Şəki kəndindən Qırmızı Orduya, əsirlikdən Fransanın Müqavimət hərəkatına, oradan yenidən doğma torpağına qayıdış — XX əsrin ən dramatik hadisələrinin fonunda bir insanın mətanət və şücaət hekayəsidir.

Onun xatirəsi həm Fransada, həm də Azərbaycanda əbədiləşdirilmişdir. 2016-cı ildə Kabertatda xatirə lövhəsi açılmış, onun və silahdaşlarının Fransanın azadlığı uğrunda göstərdiyi fədakarlıq rəsmi şəkildə qeyd olunmuşdur. Azərbaycanda isə doğma Oxud kəndində abidə ucaldılmış, Şəkidə ev-muzeyi yaradılmış, 2020-ci ildə anadan olmasının 100 illiyi münasibətilə dövlət səviyyəsində tədbirlər keçirilmiş və xatirəsinə poçt markası buraxılmışdır.

Əhmədiyyə Cəbrayılovun həyat hekayəsi bu gün də iki xalq — Azərbaycan və Fransa — arasındakı ortaq tarixin və dostluğun rəmzi kimi yaşadılır.